Περί φθόνου… (έκτακτο)

(…με αφορμή τη συντριβή της Εθνικής Ομάδας Μπάσκετ από τους Ισπανούς στον Τελικό του Παγκόσμιου Πρωταθλήματος της Ιαπωνίας)

Ιδού λοιπόν ένα (πρόσκαιρο) γιατρικό που ανακουφίζει τα δυσάρεστα συμπτώματα του Φθόνου και της Μνησικακίας: η ατυχία, -πολλώ δε μάλλον η συντριβή- του Άλλου. (Στη συγκεκριμένη περίπτωση ο Άλλος δεν είναι φυσικά η Εθνική, ο προπονητής ή οι παίκτες της αλλά οι οπαδοί της και πιο συγκεκριμένα ορισμένοι οπαδοί της, άσχετα αν υπάρχει μια (φαντασιακή ή και εκ του πονηρού) γενίκευση για τους Ελληναράδες οπαδούς συνολικά! Βλέπε όμως και παρακάτω…).

Οσο μεγαλύτερη η ατυχία και ο εξευτελισμός τόσο πιο ανακουφιστικό το νερό στη «μπανιέρα του Μαρά». Ο φθονερός αποκτά ένα σχεδόν φυσιολογικό, ροδαλό χρώμα. Χαίρεται. Και είναι από τις ελάχιστες φορές που χαίρεται στη διάρκεια μια ζωής που «δεν περνάει, η ρημάδα, να πεθάνουμε». Και δεν είναι καψοχαρά! Είναι γνήσια ευτυχία. Η συντριβή του Αλλου λυτρώνει τον φθονερό!

«Να που τελικά δεν μισεί μονάχα εμένα ο Θεός!» σκέφτεται και αγαλλιάζει, εννοώντας εκείνο το Υπερ-Εγώ που του κάνει τη ζωή μαύρη. «Μισεί και τον Αλλον και μάλιστα πολύ περισσότερο από εμένα αφού τον καταρρακώνει, του κλέβει την χαρά, τον υποτάσσει σε μία «δίκαιη μοίρα», εκείνη που θα έπρεπε να μοιράζονται όλοι οι Αλλοι καλώς (ή, πιο σωστά, κακώς εχόντων των πραγμάτων).

Ο φθονερός τότε θα θυμηθεί ότι «ο πρώτος τα παίρνει όλα και ο δεύτερος παίρνει τα’ αρχίδια του στη λαδόκολλα». Αξίωμα που είναι σωστό αλλά που σε όλη την υπόλοιπη ζωή του το αποδιώχνει και αποδιώχνεται από αυτό όπως ο διάβολος από το λιβάνι. Αντίθετα, θα ξεχάσει ότι τόσο η νίκη όσο και η ήττα είναι η απόλυτα φυσιολογική κατάληξη ενός παιγνίου είτε αυτό είναι το μπάσκετ είτε ο έρωτας είτε και η ίδια η ζωή. Κάτι δηλαδή που όχι απλώς θα τον ανακούφιζε από το φθόνο αλλά ίσως και να τον λύτρωνε οριστικά.

(Βέβαια, θα δούμε σε άλλα Post πως ο φθονερός δεν επιζητεί τη λύτρωση αλλά περισσότερο φθόνο για να λειτουργήσει έστω και στοιχειωδώς στο κοινωνικό περιβάλλον!)

Και θέλει να την εκφράσει αυτή τη χαρά. Με κάθε τρόπο. Αν είναι αρκετά εκκεντρικός μπορεί να τον δεις να πανηγυρίζει μια με μια ισπανική σημαία. Σπανίως όμως διαθέτει τόση γενναιότητα… (η γενναιότητα απαιτεί άλλου τύπου ψυχική ανισορροπία- Να κι άλλο ωραίο θέμα!).

Στην περίπτωση που ένας συμβολικός εξευτελισμός υπερβαίνει τον εξευτελισμό του Αλλου –όπως στην περίπτωση μια «εθνικής» ή άλλης «συλλογικής» ήττας- ο Φθονερός αγγίζει την υπέρβαση: «Βλέπει», επιτέλους τον ίδιο τον «Θεό» θνήσκοντα. Το αντικείμενο του μίσους του πεθαίνει! Και μάλιστα χωρίς ελπίδα ανάστασης… Δυστυχώς λίγες στιγμές αργότερα, το εφιαλτικό Υπερ-Εγώ –αφού ΔΕΝ υπάρχει «Θεός»- θα επανέλθει με άλλη μορφή για να συνεχίσει να καταδυναστεύει τον φθονερό.

(Το μίσος του φθονερού προς το Θεό το εντοπίζει πρώτος ο Φρόυντ και το αναλύει περίφημα ο Lacan αρκετά χρόνια αργότερα μιλώντας για έναν «πρωταρχικό φθόνο ενάντια στο Θεό: το άτομο μισεί τον Θεό (ως κακό) και τον κατηγορεί για το ότι το έφταιξε μη τέλειο, και το κατατρέχει με ατυχία και δυστυχία στη ζωή, σε αντίθεση δήθεν με τους πλεονεκτούντες άλλους (Lacan 1986: 355).)

Σε αυτό το σημείο ας αφήσουμε για λίγο τον Φθονερό στη χαρά του, την τόσο σπάνια κι ας καταπιαστούμε με τον Φθόνο των Πολλών:

Γράφουν οι Δεμερτζής-Λίποβατς:

«Ετσι, και στη συλλογική ζωή λαών, ομάδων, τάξεων κ.λπ., ορισμένες τραυματικές εμπειρίες εγγράφονται στη συλλογική μνήμη αιώνων και εντείνουν τη φαντασιακή εικόνα ενός αδυσώπητου, τιμωρούντος συλλογικού Υπερ-εγώ(μοίρα) και μιας εχθρικής πραγματικότητας (πρβλ. Miller & Tougaw 2002)».

Εδώ δεν ξέρεις πραγματικά τι να φοβηθείς περισσότερο:

Την έπαρση του νικητή –Πρωταθλητή Κόσμου- που ξεπερνά το Θεό (και μαζί το Φθόνο του απέναντι στους πιο ισχυρούς) ή τον ανανεωμένο (από την ήττα) Φθόνο;

Και οι δύο περιπτώσεις μπορεί να φτάσουν στα άκρα. Το είδαμε: Νικάμε; Κάποιοι σαπίζουν στο ξύλο Αλβανούς για να τους δείξουν ότι δεν θα γίνουν «ποτέ νικητές» (και «ποτέ Ελληνες»). Χάνουμε; Και πάλι πλακώνουμε στο ξύλο κάποιους άλλους «του χεριού» μας για να ξεσπάσουμε το κύμα φθόνου –και πόνου- που μας κατακλύζει. Κι αμέσως μετά αρχίζουμε την «ΚΡΙΤΙΚΗ» για παίκτες, προπονητές και παράγοντες! (Το τι έχει ακουστεί από το Σάββατο για τον πρώην «ήρωα» Ρεχάγκελ, δεν περιγράφεται!!! Νομίζω ότι αργά ή γρήγορα θα έχει σειρά ο Γιαννάκης και τα «παιδιά» του!!!)

Το εκπληκτικό εδώ είναι ότι ο Φθονερός μας είχε –εύστοχα!- προειδοποιήσει για κάτι τέτοιο! Ο Φθόνος του κατάφερε να γίνει Νιτσεϊκά εύστοχος!!!

Πως εξηγείται αυτό;

Μα με το πέρασμα από την Ψυχολογία στην Κοινωνιολογία!

Μετά από αρκετά ποστ περί Φθόνου και Μνησικακίας, βρισκόμαστε ήδη στο κατώφλι μιας σύζευξης που είναι πιθανόν να αντιστρέψει πολλά από τα «κομμάτια του πάζλ», αποκαλύπτοντας έτσι μια ακόμη εικόνα της πραγματικότητας.

(Να πως ένα στοιχείο της ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑΣ που κάποιοι μάλλον βιαστικά απορρίπτουν ή προσπερνούν, μπορεί να μας οδηγήσει στα άδυτα των αδύτων…)

(...)

Εδώ ίσως αξίζει να αναφερθεί ότι οι ψυχικά νοσούντες είτε από οξείες είτε από χρόνιες παθήσεις χωρίζονται στους βαρετούς και αφόρητα προβλέψιμους και στους απρόβλεπτους και ενδιαφέροντες. Δυστυχώς ο Φθονερός είναι αφόρητα προβλέψιμος ακόμη και στις (αναμενόμενες) ύβρεις του ή την επιθετικότητά του. Που τα δαιμονικά τσαλίμια της Λίντα Μπλερ και οι 180 μοιρών περιστροφές της κεφαλής της και τα γκλάμορους κοκκινοπράσινα ξερατά της…!!!