Οι «ίσες αποστάσεις» του Στέιτ Ντιπάρτμεντ απέναντι στις νομικές αιχμές των Βρυξελλών - Πώς διαμορφώνονται οι ισορροπίες στην Αν. Μεσόγειο - Το παρασκήνιο και οι κίνδυνοι για την Αθήνα
Η σύγκριση των τοποθετήσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των ΗΠΑ αναδεικνύει μια σαφή διαφοροποίηση στη διπλωματική γλώσσα.
Η ΕΕ επαναλαμβάνει συγκεκριμένες νομικές ενστάσεις για το περιεχόμενο και τις συνέπειες του μνημονίου. Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, αντίθετα, περιορίζεται στην προτροπή για διαπραγματεύσεις, χωρίς να παίρνει δημόσια θέση επί της νομιμότητας της συμφωνίας.
Η επιλογή της Ουάσιγκτον να μην τοποθετηθεί ευθέως έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς οι ΗΠΑ επιδιώκουν τη διατήρηση της συνεργασίας μεταξύ δύο συμμάχων του ΝΑΤΟ και την αποφυγή νέων εντάσεων στην Ανατολική Μεσόγειο. Η επίκληση των οικονομικών ευκαιριών και των περιφερειακών επενδύσεων εντάσσεται σε αυτή τη λογική.
Για την Αθήνα, ωστόσο, το ζήτημα δεν εξαντλείται στην ανάγκη διαλόγου. Αφορά το κατά πόσο η διεθνής κοινότητα θα τοποθετηθεί με σαφήνεια απέναντι σε μια συμφωνία που, σύμφωνα με την ελληνική και την ευρωπαϊκή θέση, δεν μπορεί να δημιουργήσει δικαιώματα εις βάρος τρίτων κρατών.
Η αμερικανική απάντηση αφήνει αυτό το κρίσιμο ερώτημα ανοιχτό. Και όσο η Ουάσιγκτον αποφεύγει να υιοθετήσει συγκεκριμένη θέση, η Αθήνα καλείται να αναζητήσει διπλωματική στήριξη και να επιμείνει στη νομική διάσταση της υπόθεσης.
Χωρίς καταδίκη του μνημονίου, με έμφαση στις διαπραγματεύσεις
Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ αποφεύγει να πάρει σαφή θέση για τη νομιμότητα του τουρκολιβυκού μνημονίου, μετά την κύρωσή του από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, και παραπέμπει σε καλόπιστες διαπραγματεύσεις για την επίλυση των θαλάσσιων διαφορών.
Η Ουάσιγκτον υπογραμμίζει τα οφέλη από τη διευθέτηση των εκκρεμοτήτων για τις επενδύσεις και τις έρευνες στην Ανατολική Μεσόγειο, ενώ καλεί Ελλάδα και Τουρκία να συζητήσουν διμερώς τις διαφωνίες τους, χωρίς να σχολιάζει ευθέως τις ελληνικές ενστάσεις για τη συμφωνία Άγκυρας – Τρίπολης.
«Ενθαρρύνουμε τους εταίρους μας στην Ανατολική Μεσόγειο να επιλύουν τις θαλάσσιες διαφορές τους μέσω καλόπιστων διαπραγματεύσεων», αναφέρει το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, δίνοντας έμφαση στη διπλωματική διαδικασία και στην ανάγκη αποκλιμάκωσης.
Στην ίδια απάντηση, το αμερικανικό υπουργείο σημειώνει ότι η επίλυση των θαλάσσιων ζητημάτων εξυπηρετεί τα συμφέροντα όλων των πλευρών και δημιουργεί προϋποθέσεις για εμπορικές επενδύσεις και έρευνες προς όφελος της ευρύτερης περιοχής της Μεσογείου.
Με τη διατύπωση αυτή αποφεύγει οποιαδήποτε ευθεία αξιολόγηση της συμφωνίας Τουρκίας – Λιβύης. Η Ουάσιγκτον δεν υιοθετεί την ελληνική θέση, αλλά ούτε προχωρά σε ρητή υποστήριξη της τουρκολιβυκής συμφωνίας. Επιλέγει να τοποθετήσει το ζήτημα στο πλαίσιο των περιφερειακών διαφορών και της ανάγκης για διαπραγματεύσεις.
Το μήνυμα της Ουάσιγκτον προς Αθήνα και Άγκυρα
Ιδιαίτερη σημασία έχει η αναφορά του Στέιτ Ντιπάρτμεντ στις σχέσεις Ελλάδας και Τουρκίας. «Η Ελλάδα και η Τουρκία είναι αμφότερες σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ. Τις ενθαρρύνουμε να συζητήσουν σε διμερές επίπεδο για την αντιμετώπιση των όποιων διαφωνιών τους», σημειώνει.
Η στάση αυτή αφήνει στην Αθήνα το βάρος της διπλωματικής διεκδίκησης, καθώς η ελληνική πλευρά επιδιώκει να διατηρήσει το ζήτημα στο πεδίο του διεθνούς δικαίου και να αποτρέψει την πολιτική αναβάθμιση μιας συμφωνίας που θεωρεί νομικά ανυπόστατη έναντι τρίτων κρατών.
Η κύρωση στη Λιβύη και οι αντιδράσεις Ελλάδας και ΕΕ
Η Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης ενέκρινε στις 20 Οκτωβρίου το μνημόνιο θαλάσσιας οριοθέτησης που υπέγραψαν η Τουρκία και η τότε κυβέρνηση της Λιβύης το 2019. Η εξέλιξη προσθέτει νέα διάσταση σε μια διαμάχη που επηρεάζει τις σχέσεις της Ελλάδας με την Τουρκία και τη Λιβύη, αλλά και τις ευρύτερες ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Αθήνα απέρριψε την απόφαση, υποστηρίζοντας ότι το μνημόνιο αντίκειται στο διεθνές δίκαιο της θάλασσας και παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα κρατών της περιοχής. Η ελληνική θέση βασίζεται, μεταξύ άλλων, στην αντίληψη ότι η συμφωνία αγνοεί την επήρεια ελληνικών νησιών κατά την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών.
Αντίστοιχα, η Ευρωπαϊκή Ένωση εξέφρασε στις 21 Οκτωβρίου την έντονη δυσαρέσκειά της για την κύρωση. Στη σχετική δήλωση, εκ μέρους της ΕΕ, επαναλαμβάνεται ότι το μνημόνιο παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συνάδει με το δίκαιο της θάλασσας και δεν μπορεί να παράγει έννομες συνέπειες για τρίτα κράτη.
Πρώτη δημοσίευση: ΤΟ ΒΗΜΑ, 22 Οκτωβρίου 2026
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου