Στην Ελλάδα, οι Φιλιππινέζοι δημιουργούν τις δικές τους γιορτές. Φτιάχνουν φαγητό, ακούν τα τραγούδια της πατρίδας, οργανώνουν πάρτι και συναντιούνται με ανθρώπους που έχουν την ίδια ιστορία με εκείνους.
Ο Σεπτέμβριος δεν έχει ακόμη φύγει κι όμως πολλά μπαλκόνια είναι ήδη στολισμένα με χριστουγεννιάτικα λαμπάκια στην ευρύτερη περιοχή των Αμπελοκήπων, τη συνοικία που εδώ και δεκαετίες έχουν επιλέξει να ζουν εκατοντάδες μετανάστες από τις Φιλιππίνες.
Βλέπετε, στις Φιλιππίνες, μόλις αρχίσουν οι μήνες που τελειώνουν σε «-μπερ», αρχίζει και η περίοδος των Χριστουγέννων. Σεπτέμβριος, Οκτώβριος, Νοέμβριος και Δεκέμβριος γεμίζουν με στολίδια, φώτα, τραγούδια και προετοιμασίες για τη μεγάλη οικογενειακή γιορτή.
«Από παιδιά νιώθαμε τον ενθουσιασμό με το που έβγαινε ο Αύγουστος», λέει η Christine Dalisay που ζει και εργάζεται στην Ελλάδα εδώ και τρία χρόνια. «Ακούγαμε χριστουγεννιάτικα τραγούδια, βάζαμε τα στολίδια και αρχίζαμε να μετράμε τις ημέρες μέχρι τα Χριστούγεννα».
Για τους Φιλιππινέζους που ζουν στο εξωτερικό, η μακρά αυτή περίοδος έχει και μια βαθιά συναισθηματική διάσταση καθώς η οικογένειά τους βρίσκεται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά.
Φώτα, μουσική και οικογενειακές συναντήσεις
Τα Χριστούγεννα στις Φιλιππίνες είναι γεμάτα φως και κίνηση. Τα εμπορικά κέντρα και οι δρόμοι στολίζονται από νωρίς, ενώ τα σπίτια γεμίζουν γιρλάντες και φωτάκια. Η λέξη «bongga» περιγράφει αυτή την εντυπωσιακή αφθονία στα χριστουγεννιάτικα στολίδια.
«Στις Φιλιππίνες είναι πιο εορταστικά, με τα φώτα, τις διακοσμήσεις και τις επανενώσεις», λέει η Patricia. «Εδώ στην Αθήνα τα Χριστούγεννα είναι πολύ πιο ήσυχα».
Η Rose μας λέει ότι στην πατρίδα της η γιορτή αρχίζει επίσημα από τον Σεπτέμβριο. «Το “parol”, το φωτεινό αστέρι που συμβολίζει το Άστρο της Βηθλεέμ, κρεμιέται σε παράθυρα, σπίτια και δρόμους και φωτίζει τις γειτονιές.», λέει χαρακτηριστικά.
Εννέα λειτουργίες πριν από τα Χριστούγεννα
Το «Simbang Gabi», οι εννέα λειτουργίες που πραγματοποιούνται από τις 16 έως τις 24 Δεκεμβρίου, αποτελεί μία από τις σημαντικότερες παραδόσεις.
Η Christine θυμάται τις λειτουργίες από τα παιδικά της χρόνια. «Στην οικογένειά μου παρακολουθούσαμε τις νυχτερινές λειτουργίες και συμμετείχαμε στην εκδήλωση συγκέντρωσης χρημάτων της εκκλησίας μας, το “pamainit”. Φτιάχναμε και μοιράζαμε παραδοσιακά φιλιππινέζικα πρωινά, όπως sikwate, ζεστή σοκολάτα, lugaw, χυλό ρυζιού, και διάφορα kakanin».
Η ίδια συμμετείχε και στη χορωδία της εκκλησίας. Ξυπνούσε στις τρεις ή τέσσερις το πρωί και θυμάται τους σκοτεινούς δρόμους, τις οικογένειες που περπατούσαν προς την εκκλησία και τα παιδιά που νύσταζαν.
«Ακόμη κι αν ακούγεται πολύ έντονο και ίσως κάπως κουραστικό, μου άρεσε το Simbang Gabi. Για κάποιο λόγο, μου έδινε ηρεμία».
Μετά τη λειτουργία έρχονται τα παραδοσιακά εδέσματα, κυρίως bibingka και puto bumbong, γλυκά από ρύζι που συνδέονται άμεσα με τις χριστουγεννιάτικες λειτουργίες.
Η Α., 57 ετών, νοσταλγεί: «Μου αρέσει το Simbang Gabi στην Εκκλησία του Λυτρωτή, κυρίως λόγω όλων των πάγκων με φαγητό μετά τη λειτουργία. Υπάρχει και εδώ, αλλά δεν είναι το ίδιο επειδή δεν παρευρίσκεται πολύς κόσμος».
Η Noche Buena και το «12 na ba?»
Η καρδιά των Χριστουγέννων είναι η Noche Buena, το μεγάλο οικογενειακό τραπέζι της παραμονής.
«Θυμάμαι τα Χριστούγεννα ως μία από τις πιο χαρούμενες και συναρπαστικές περιόδους των παιδικών μου χρόνων», λέει η Christine. «Αυτό που θυμάμαι περισσότερο ήταν η παραμονή των Χριστουγέννων. Περιμέναμε όλοι τη Noche Buena και υπήρχε ένας σημαντικός κανόνας: κανείς δεν επιτρεπόταν να αγγίξει το φαγητό μέχρι να γίνει ακριβώς δώδεκα».
Τα παιδιά κοιτούσαν το τραπέζι και ρωτούσαν συνέχεια: «12 na ba?», δηλαδή «έγινε δώδεκα;».
«Όταν επιτέλους ερχόταν τα μεσάνυχτα, όλοι έτρεχαν στο τραπέζι, λέγαμε “Merry Christmas!”, τρώγαμε μαζί και γελούσαμε. Ήταν απλό, μερικές φορές θορυβώδες και χαοτικό, γεμάτο όμως γέλιο».
Το τραπέζι γεμίζει με lechon, ζαμπόν, τυρί, noodles, ρύζι, lumpia, φρούτα και γλυκά.
«Αυτό που έκανε πραγματικά ξεχωριστά τα Χριστούγεννα ήταν ότι είχαμε μαζί τη Nanay, τον Tatay και όλη την οικογένεια. Αυτές είναι οι στιγμές που μου λείπουν περισσότερο και που κρατάω μέσα μου».
Τα δώρα που ταξιδεύουν
Η απόσταση από την οικογένεια αποτυπώνεται και στα δώρα. Οι Φιλιππινέζοι που ζουν στο εξωτερικό αρχίζουν συχνά μήνες πριν να συγκεντρώνουν όσα θέλουν να στείλουν ή να μεταφέρουν στην πατρίδα τους.
Το «pasalubong», το δώρο που φέρνει κάποιος όταν επιστρέφει από ένα ταξίδι, έχει ξεχωριστή θέση.
«Σκέφτεσαι τι θα πάρεις για τη Nanay, τι για τον Tatay, τι για τα αδέλφια σου», λέει η Christine. «Όταν ανοίγεις τη βαλίτσα, θέλεις να πεις “Αυτό είναι για σένα, μαμά”. Είναι ένας τρόπος να δείξεις στην οικογένειά σου ότι τη σκέφτεσαι, ακόμη κι αν βρίσκεσαι χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά».
Για πολλούς, η βιντεοκλήση γίνεται ο άλλος τρόπος να βρεθούν στο ίδιο τραπέζι. Η Christine έχει ζήσει την απόσταση και από τις δύο πλευρές, καθώς η μητέρα της εργαζόταν στο εξωτερικό όταν εκείνη ήταν παιδί.
Μια οικογένεια που μεγαλώνει μακριά από την πατρίδα
Στην Ελλάδα η Christine γιορτάζει με φίλους και άλλους Φιλιππινέζους. Μαγειρεύουν, τραγουδούν καραόκε, παίζουν παιχνίδια και μοιράζονται ιστορίες. Στο τραπέζι μπορούν να συνυπάρχουν φιλιππινέζικα φαγητά με ελληνική σαλάτα ή παστίτσιο.
«Εδώ τα Χριστούγεννα είναι πιο ήσυχα», λέει. «Μου λείπει ο θόρυβος από την πατρίδα. Το γέλιο από το ένα δωμάτιο, το καραόκε από το άλλο. Όταν βρίσκεσαι εκεί, θεωρείς αυτή τη φασαρία φυσιολογική. Όταν είσαι μακριά, καταλαβαίνεις πόσο πολύ σου λείπει».
Η Τζ. έχει μια διαφορετική σχέση με την πατρίδα των γονιών της. Δεν έχει ταξιδέψει ποτέ στις Φιλιππίνες και γνωρίζει τη χώρα μέσα από ιστορίες, φωτογραφίες, φαγητό και βιντεοκλήσεις με συγγενείς.
«Είμαι Ελληνίδα γιατί έχω γεννηθεί και μεγαλώσει εδώ. Ταυτόχρονα, νιώθω ότι έχω κάτι και από τις Φιλιππίνες. Θέλω κάποια στιγμή να πάω και να ζήσω τα Χριστούγεννα όπως τα έζησαν οι γονείς μου».
Ο Antonio, 16 ετών, έχει μεγαλώσει επίσης στην Ελλάδα και δεν έχει κάνει ποτέ Χριστούγεννα στις Φιλιππίνες. «Το ότι προέρχομαι από διαφορετικό υπόβαθρο δεν αποτελεί πρόβλημα για μένα. Μπορούμε να μοιραζόμαστε τις κουλτούρες μας και να μαθαίνουμε ο ένας από τον άλλον».
Για άλλους η προσαρμογή είναι πιο δύσκολη. «Μου λείπουν τα κάλαντα στη γειτονιά», λέει η Denise, ενώ ο Christian περιγράφει τα Χριστούγεννα μακριά από την πατρίδα ως «πολύ πιο ήσυχα».
Στην Ελλάδα, όμως, οι Φιλιππινέζοι δημιουργούν τις δικές τους γιορτές. Φτιάχνουν φαγητό, ακούν τα τραγούδια της πατρίδας, οργανώνουν πάρτι και συναντιούνται με ανθρώπους που έχουν την ίδια ιστορία με εκείνους.
Για την Christine, αν έπρεπε να περιγράψει τα Χριστούγεννα με μία λέξη, θα επέλεγε το «tahanan»: σπίτι, αλλά και την αίσθηση ότι ανήκεις κάπου.
Και αυτό το σπίτι μπορεί να βρίσκεται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά. Μπορεί όμως να ξαναστηθεί γύρω από ένα τραπέζι στην Αθήνα, με ένα parol στο παράθυρο, φιλιππινέζικα τραγούδια, ένα πιάτο bibingka και μια οικογένεια που βρίσκεται στην άλλη άκρη της γης και ταυτόχρονα απέναντί σου στην οθόνη ενός tablet.
Στους Αμπελοκήπους, τα λαμπάκια μπορεί να ανάβουν από τον Σεπτέμβριο. Για όσους τα κρεμούν στα μπαλκόνια τους, όμως, φωτίζουν κάτι πολύ περισσότερο από μια γειτονιά. Φωτίζουν τις αναμνήσεις από ένα σπίτι που βρίσκεται μακριά, πρόσωπα που θα ήθελαν να έχουν δίπλα τους, παιδικές αναμνήσεις, τραγούδια, μυρωδιές και ένα οικογενειακό τραπέζι που κάποτε ήταν γεμάτο.
Ίσως πάλι γι’ αυτό τα Χριστούγεννα στις Φιλιππίνες κρατούν τόσο πολύ. Χρειάζεται χρόνος για να φτάσουν από τη μία άκρη του κόσμου στην άλλη. Ένα τραγούδι, ένα δώρο μέσα σε μια βαλίτσα, μια βιντεοκλήση, ένα πιάτο γνώριμο από τα παιδικά χρόνια, ένα «Καλά Χριστούγεννα» στη μητρική γλώσσα μπορούν να μικρύνουν την απόσταση.
Και όταν τα μεσάνυχτα της 24ης Δεκεμβρίου φτάσουν, η ερώτηση της Christine από τα παιδικά της χρόνια θα παραμένει ίδια: «12 na ba?». Είναι δώδεκα; Ώρα να ανοίξει το τραπέζι, να αρχίσουν οι ευχές και να βρεθούν ξανά, έστω για λίγο, όσοι αγαπιούνται.
Γιατί τελικά το σπίτι μπορεί να απέχει χιλιάδες χιλιόμετρα, τα Χριστούγεννα, όμως, ξέρουν τον δρόμο.
10 facts για τα Χριστούγεννα στις Φιλιππίνες
1. Τα Χριστούγεννα αρχίζουν τον Σεπτέμβριο
Οι «ber months» — September, October, November και December — σηματοδοτούν την έναρξη της χριστουγεννιάτικης περιόδου. Από τον Σεπτέμβριο εμφανίζονται φωτάκια και διακοσμήσεις και ακούγονται χριστουγεννιάτικα τραγούδια.
2. Η γιορτή κρατά μήνες
Η χριστουγεννιάτικη περίοδος στις Φιλιππίνες θεωρείται από τις μεγαλύτερες σε διάρκεια στον κόσμο και φτάνει μέχρι τις αρχές Ιανουαρίου.
3. Το Simbang Gabi διαρκεί εννέα ημέρες
Από τις 16 έως τις 24 Δεκεμβρίου οι πιστοί συμμετέχουν σε εννέα διαδοχικές λειτουργίες, συνήθως πριν από την αυγή. Η τελευταία είναι η Misa de Gallo, η «Λειτουργία του Κόκορα».
4. Το parol είναι το σύμβολο των Χριστουγέννων
Το χαρακτηριστικό αστέρι-φανάρι, το parol, στολίζει σπίτια, δρόμους και δημόσιους χώρους. Συμβολίζει το άστρο της Βηθλεέμ, την πίστη και την ελπίδα.
5. Μετά τη λειτουργία έρχεται το φαγητό
Έξω από πολλές εκκλησίες, μετά το Simbang Gabi, στήνονται πάγκοι με παραδοσιακά χριστουγεννιάτικα εδέσματα, κυρίως bibingka και puto bumbong.
6. Η Noche Buena είναι το μεγάλο οικογενειακό τραπέζι
Το βράδυ της 24ης Δεκεμβρίου οι οικογένειες συγκεντρώνονται για τη Noche Buena, με πιάτα όπως lechon, ζαμπόν, queso de bola, σπαγγέτι, lumpia, bibingka και puto bumbong.
7. Το «12 na ba?» έχει ξεχωριστή θέση
Για πολλές οικογένειες τα δώρα και το γιορτινό φαγητό ανοίγουν τα μεσάνυχτα. Η ερώτηση «12 na ba?» — «Είναι δώδεκα;» — σηματοδοτεί την έναρξη των Χριστουγέννων.
8. Ο Jose Mari Chan είναι σχεδόν συνώνυμος με τα Χριστούγεννα
Το «Christmas in Our Hearts», που κυκλοφόρησε το 1990, έχει γίνει ένα από τα πλέον αναγνωρίσιμα χριστουγεννιάτικα τραγούδια της χώρας και ακούγεται ξανά κάθε χρόνο από τον Σεπτέμβριο.
9. Τα κάλαντα είναι μέρος της γιορτής
Παιδιά και νέοι πηγαίνουν από σπίτι σε σπίτι τραγουδώντας χριστουγεννιάτικα τραγούδια. Το pamasko, ένα μικρό χρηματικό ποσό ή δώρο που προσφέρεται στα παιδιά, αποτελεί μέρος αυτής της παράδοσης.
10. Τα Χριστούγεννα σημαίνουν επιστροφή στο σπίτι
Για τις οικογένειες των Φιλιππινέζων εργαζομένων στο εξωτερικό, η περίοδος των Χριστουγέννων έχει ιδιαίτερη σημασία. Όσοι επιστρέφουν στη χώρα επιδιώκουν να βρεθούν με την οικογένεια γύρω από το ίδιο τραπέζι, ενώ όσοι παραμένουν στο εξωτερικό διατηρούν τα έθιμα μέσω βιντεοκλήσεων, δώρων, φαγητού, τραγουδιών και συγκεντρώσεων με άλλους Φιλιππινέζους.
Πρώτη δημοσίευση: ΤΟ ΒΗΜΑ, 26 Σεπτεμβρίου 2026
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου