(ως ένα μικρό βοήθημα σε όσους και όσες …δυσκολεύονται στα «Περί Φθόνου…»)
«Το ενδιαφέρον για τον εντοπισμό των βασικών συναισθημάτων, παθών ή συγκινήσεων δεν είναι καινούργιο και δεν αφορά μόνον τους ψυχολόγους. Όπως αναφέρει ο Hirschman από τον Δάντη έως τον Κάντ, στη λογοτεχνία και τη φιλοσοφία γίνονταν προσπάθειες απαρίθμησης των σημαντικότερων παθών, συχνά με τη μορφή ανίερης τριάδας: Υπερηφάνεια, Φθόνος και Απληστία, στον μεν, Φιλοδοξία, Εξουσιομανία και Απληστία, στον δε. Ωστόσο, η γενεαλογία τους είναι θεολογικής τάξεως: προέρχονται, παραπέμπουν και διασταυρώνονται συνάμα με τα επτά «θανάσιμα αμαρτήματα» τα οποία καθόρισε ο Γρηγόριος ο Μέγας τον 6ο αιώνα. Πρόκειται ουσιαστικά για ανθρώπινα πάθη που η Εκκλησία έκτοτε στηλιτεύει κατά ανιούσα ιεράρχηση: Λαγνεία (luxuria), Λαιμαργία (gula), Απληστία (avaritia), Οκνηρία (acedia), Οργή (ira), Φθόνος (invidia) και Ματαιοδοξία (superbia). Από τα αμαρτήματα αυτά προκύπτουν συνδυασμοί άλλων επιμέρους υποδεέστερων αμαρτημάτων.
Αργότερα ο Θωμάς ο Ακινάτης απέρριψε την όποια ιεράρχηση των αμαρτημάτων. Το ενδιαφέρον είναι ότι, και πάλι κατά ιεραρχική σειρά, στα αμαρτήματα αυτά αντιστοιχούν επτά αρετές: Ταπεινότητα, Πραότητα, Ελεημοσύνη, Αγνότητα, Μετριοπάθεια, Ζήλος και Γενναιοδωρία. (πρβλ. en.wikipedia,org/~wiki/Seven_sins).
Οι Oatley & Jenkins αναφέρονται στις περιστασιακά διάχυτες «βασικές» συγκινήσεις (Φόβος, Θυμός, Χαρά και Λύπη) οι οποίες μπορούν να προκύψουν χωρίς το υποκείμενο να γνωρίζει τι τις προκάλεσε. Σε αυτές προσθέτουν άλλες πέντε: Αγάπη Δεσμού, Αγάπη Φροντίδας, Σεξουαλική Αγάπη, Αηδία, Περιφρόνηση. Αυτές είναι συγκινήσεις που έχουν πάντα ένα αντικείμενο αναφοράς. Κάνουν λοιπόν λόγο για εννέα «βασικές» και όχι πρωτογενείς συγκινήσεις.
Ο Damasio αναφέρεται σε πέντε πιο γνωστές πρωτογενείς συγκινήσεις: την Ευτυχία, τη Θλίψη, το Θυμό, το Φόβο και την Απέχθεια».
Προτιμώ τους όρους " συναισθήματα, πάθοι, συγκινήσεις" από τον όρο "αμαρτία" που χρωματίζεται από την χριστιανική ηθική.
ΑπάντησηΔιαγραφήΟ Καντ μιλά για πάθη, ο Γρηγόριος ο Μέγας για αμαρτήματα. Γιατί; Είναι φανερό ότι αυτό που προσπαθεί να "εξηγήσει" ο πρώτος, ο δεύτερος επιχειρεί να το προσάψει σαν μη φυσιολογικό.
Κι όμως, μόνο μέσα από την "κίνηση" των παθών >συγκίνηση- ο άνθρωπος μπορεί να θεωρηθεί "ζωντανός", απόλυτα ειλικρινής με τη φύση του.
Και νομίζω η ειλικρίνεια είναι η μεγίστη των αρετών.
Διαφωνείτε ότι ο άνθρωπος είναι ένα καθαρόαιμο ζώο, το οποίο ο πολιτισμός προσπάθησε να "μπασταρδέψει" εκπολιτίζοντάς τον με αρωγό την θρησκεία;
Σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής του, όταν διακυβεύονται τα βασικά του ένστικτα, παραμένει ζώο.
Πιο δόκιμος ο όρος "ύβρις" κατά τη γνώμη μου, που παραπέμπει στη προσβολή του "μέτρου".
Η διαφορά μας από την "ηθική" των αρχαίων συνίσταται στην συνέργεια των θεών. Δεν φέρει ο άνθρωπος μόνος την ευθύνη της πράξης του αλλά συχνά οι ανίερες πράξεις του είναι αποτέλεσμα σκευωρίας του θεού. Πρόκειται για ανθρώπινους θεούς θύτες που "παίζουν" με το θύμα τους.
Στις τραγωδίες μας, αυτές τις μελέτες της ανθώπινης φύσης, ποτέ ο άνθρωπος δεν φέρει αποκλειστικά την ευθύνη. Υποφέρει ο "ήρωας" για να κατανοήσουν την άνθρώπινη φύση οι υπόλοιποι και υπάρχει άμετρη συμπόνοια γι αυτόν και από μέρους του χορού και από τους θεατές και από τους θεούς που "παρατηρούν" τα πάθη του....
"Ταπεινότητα, Πραότητα, Ελεημοσύνη, Αγνότητα, Μετριοπάθεια, Ζήλος και Γενναιοδωρία" δεν είναι χαρακτηριστικά με τα οποία ερχόμαστε στη γη αλλά "αρετές" που πρέπει να κατακτήσουμε περνώντας από τα αντίθετά τους.
Θα συμφωνήσω μαζί σου.
ΑπάντησηΔιαγραφήΌμως αν «αποχρωματιστούν» από τη χριστιανική ηθική και ερμηνευθούν κυριολεκτικώς, τα αμαρτήματα σημαίνουν αστοχίες και ως τέτοιες μπορούμε να τις χειριστούμε χωρίς το φόβο κάποιας μεταφυσικής Κόλασης… ("Η Κόλαση είναι εδώ. Η Κόλαση είναι οι Αλλοι...")
Ναι! Στην κυριολεξία του ο όρος "αμαρτία" παραπέμπει στον "μη άρτιο". Επομένως, αυτός που αμαρτάνει χάνει την αρτιότητά του.
ΑπάντησηΔιαγραφήΔεν είναι εκπληκτική η ετυμολογία;
Εκπληκτική, πράγματι. Και σίγουρα όχι του κατηχητικού!
ΑπάντησηΔιαγραφή