Μεγαλοφυΐα και παραφροσύνη στη Δύση

Ο πρώτος ορισμός της μελαγχολίας δόθηκε από τον Ιπποκράτη τον 5ο αιώνα ως η «μέλαινα χολή», ένα από τα τέσσερα δηλαδή υγρά του ανθρώπινου σώματος. Τον 14ο αιώνα η μελαγχολία καταγράφεται για πρώτη φορά από τους επιστήμονες ως ασθένεια. Το 1514 Ο Άλμπερτ Ντύρερ φιλοτεχνεί το χαρακτικό «Μελαγχολία Ι». Το 1621 Ο Ρόμπερτ Μπάρτον συγγράφει την «Ανατομία της Μελαγχολίας» την πρώτη αληθινή εγκυκλοπαιδική πραγματεία περί μελαγχολίας. Το 1805 εκδίδεται το βιβλίο του Σατομπριάν «Ρενέ», με την πρώτη ενσάρκωση της «ασθένειας του αιώνα». Το 1917 εκδίδεται το βιβλίο του Φρόιντ «Πένθος και μελαγχολία». Το 1957 κυκλοφορούν τα πρώτα αντικαταθλιπτικά φάρμακα. Από το 1970 έως και σήμερα οι στατιστικές τοποθετούν τη μελαγχολία στις πιο διαδεδομένες σύγχρονες ασθένειες.

Ένας διαφορετικός ορισμός

Μια διαφορετική προσέγγιση στη διοργάνωση μιας έκθεσης ζωγραφικής επιχειρεί να δώσει ο Ζαν Κλαιρ, διευθυντής του Μουσείου Πικάσο στο Παρίσι αλλά και επιμελητής της έκθεσης με θέμα τη Μελαγχολία που φιλοξενείται στο Γκραν Παλαί, στο Παρίσι.
Όπως χαρακτηριστικά γράφει στο εισαγωγικό κείμενο του καταλόγου της έκθεσης:

«Καμία ψυχική κατάσταση δεν έχει απασχολήσει τη δυτική σκέψη όσο η μελαγχολία, φτάνοντας στον πυρήνα πολλών προβλημάτων του σήμερα -από την ιστορία ως τη φιλοσοφία, από την ιατρική ως την ψυχιατρική, από τη θρησκεία ως τη θεολογία, από τη λογοτεχνία ως την τέχνη. Υπαίτια πόνου και δυστυχίας παραδοσιακά, η μελαγχολία θεωρείται επίσης, από την αρχαιότητα, στοιχείο του χαρακτήρα όσων διακρίνονται για το μεγαλείο τους, των ηρώων και των ιδιοφυών προσωπικοτήτων. Ο χαρακτηρισμός της ως ιερής νόσου υποδηλώνει τη διττή της υπόσταση, διατηρώντας ταυτόχρονα τόσο τη μυστηριακή της πλευρά όσο και την ιατρική-επιστημονική προσέγγιση κάτω από το καινούριο όνομα της κατάθλιψης. Χάρη στην εξαιρετικά πλούσια εικονογραφία της, δεν πρέπει να εκπλήσσει το γεγονός πως η ιστορία της τέχνης πρωτοστατεί στη διαμόρφωση μιας νέας οπτικής όσον αφορά την πολιτιστική ιστορία της μελαγχολίας».

Ανδρέας Γεωργιάδης