«Χαρταετοί καιρού επιτρέποντος»

Η πραγματική «Πρωτοχρονιά» στο εορτολόγιο της ψυχής μας

(apangopoulos@ekdotiki.gr)

Καθαρά Δευτέρα αύριο. Μέρα που ξεχωρίζει σε ένα εορτολόγιο ανεξάρτητο από το θρη­σκευτικό μάρκετινγκ, τους νόμους της αγο­ράς και τη διαφήμιση, στο οποίο δεν περιλαμβάνονται τα μακρόσυρτα -από τα τέλη Οκτωβρίου μέ­χρι και το κόψιμο της τελευταίας, ρημαδιασμένης βασιλόπιτας, το Φεβρουάριο- Χριστούγεννα, ού­τε η ψευδο-Πρωτοχρονιά με τον ερυθρόλευκο άγιο-μασκότ τού «πάει με όλα» αναψυκτικού. Ούτε οι Αποκριές των εισαγόμενων βραζιλιάνικων οπισθίων και της χουλιγκάνικης, πλην νόμιμης, εκτόνωσης, που ουδεμία σχέση έχει με το διονυσιακό πνεύ­μα. Ούτε φυσικά οι άοσμες, άγευστες και γι' αυτό αηδείς και ανέραστες «εορτές» των κάθε λογής Βαλεντίνων και των υποκατάστατων σοκολάτας. Η Καθαρά Δευτέρα είναι η πρωτογιορτή ενός αυ­θεντικά λαϊκού και γι' αυτό βαθύτατα προσωπικού εορτολογίου, μιας γεωγραφίας της ψυχής στην οποία περιλαμβάνονται ακόμη ο Ευαγγελισμός, η Κυριακή των Βαΐων, η Μεγάλη Εβδομάδα και η Ανά­σταση, η Πρωτομαγιά, του Αϊ-Γιαννιού, ο Δεκαπε­νταύγουστος και τα Θεοφάνια. Εκεί που η μυστα­γωγία νικά ακόμη και την ευτέλεια της λαμπάδας-Ρόμποκοπ, η ηδονή την καταναλωτική μανία. Εκεί που ο Διόνυσος συναντά τον Ναζωραίο και ο Επί­κουρος κρατά απ' το χέρι τον Φτωχούλη της Ασίζης. Είναι η πραγματική Πρωτοχρονιά, όπου τα πάντα ξεκινούν από την αρχή και ο φόβος του τέλους ξορκίζεται με ένα κομμάτι λαγάνα, πολλά ποτήρια ούζο, το πέταγμα του χαρταετού. Ολα ξεκινούν από την αρχή και μάλιστα χωρίς ακόμη να έχει διαμορφωθεί καμιά προσδοκία, να μην έχει υπάρξει καμιά ανάγκη απολογισμού. Δεν «κλείνεις ταμείο». Απλώς, λες «ζω ακόμη», «το παλεύω ακόμη», «το παιχνίδι ξαναρχίζει».

Η Καθαρά Δευτέρα δεν ανήκει στις «Εορτές» που προσφέρουν συγκίνηση μονάχα σε διαφημιστές, παρουσιαστές πρωινών τηλεοπτικών εκπομπών, επιχειρηματιών της νύχτας, τραπεζικούς «εορτοδανειστές» και δημοτικούς άρχοντες. Δεν είναι από εκείνες τις «Εορτές» του ψυχικού και οικονομι­κού καταναγκασμού που μας περιμένουν στη γω­νία για να επιτεθούν στον πιο ευάλωτο εαυτό μας, την παιδικότητα μας -αλλά και τα ίδια τα παιδιά που τις αντιλαμβάνονται μονάχα ως απόπειρα δωροδοκίαςτους από τον κόσμο των «μεγάλων». Τις «Εορ­τές» που, συναινέσει και της επίσημης Εκκλη­σίας, έχουν αποπνευματοποιηθεί πλήρως, έχοντας παράλληλα χάσει κάθε σύνδεση με τους πανάρ­χαιους εορτασμούς των αλλαγών της φύσης, κά­θε ίχνος μυητικής τελετουργίας, κάθε σχέση με την κοινωνική λειτουργία και το ατομικό συναίσθημα και την αθωότητα, έχοντας, με άλλα λόγια, στε­ρηθεί κάθε νόημα και κάθε αισθητική που τις κα­θιστούσε σταθμό στη ζωή του συνόλου αλλά και καθενός από εμάς ξεχωριστά. Η Καθαρά Δευτέρα δείχνει να αντιστέκεται σε όλα αυτά. Ισως γιατί παραμένει μια βαθύτατα χθόνια, γήινη, θαλασσινή, γνήσια λαϊκή γιορτή. Ισως πάλι για έναν πιο πεζό λόγο: έχοντας ξελυσσάξει η αγορά από την περίοδο των «εορτών» καιτων εκ­πτώσεων που έχουν προηγηθεί και όντας στη φά­ση της «αλλαγής σεζόν», δε βρίσκει το λόγο να εκμεταλλευτεί την ημέρα. Η βιομηχανία της κατανάλωσης απορρυθμίζεται μπροστά στην απει­λή της Νηστείας, ενώ το αποστειρωμένο lifestyle αδυνατεί να αντιληφθεί την έννοια της Κάθαρ­σης, πόσο μάλλον του Πάθους για το οποίο προε­τοιμαζόμαστε συνειδητά ή υποσυνείδητα. Είναι μεγάλη Γιορτή η αυριανή. Παραμένει μεγάλη, γιατί έρχεται από τα βάθη του υποσυνειδήτου και της ιστορίας, από τα βάθη της γης και των ουρανών και έρχεται μέχρι τις μέρες μας για να ξανακερδηθεί. Και όπως όλα τα μεγάλα και τα σημαντικά, δεν καταδυναστεύει αλλά συγκινεί με το ίδιο ρίγος του χαρταετού που παλεύει με τον άνεμο.Του χαρταετού που δένει τη ζωή μας με το απολύτως άγνω­στο και το αστάθμητο. «Για να ανανεώσουμε το συμ­βόλαιο, με την όποια υπέρτερη δύναμη μπορεί να υπάρχει, ότι θα μας τα φυλάγει. Ο,τι κι αν συμβεί. Και μαθαίνουμε να ζούμε, πλέον, αντέχοντας αυ­τήν τη διαρκή αγωνία που ποτέ δεν παύει», όπως λέει η Τζοζεφίν Χαρτ.

Είναι για όλα αυτά που θυμόμαστε ακόμη, 20 χρόνια μετά, τα Κούλουμα του μπαρμπα-Σπύρου Βσιλείου, του λαϊκού ζωγράφου που κρεμούσε πολυελαίους στον ουρανό, του μεγάλου Γαλαξιδιώτη Εορταστή που είχε ανακαλύψει τη μαγεία της χαμένης Γιορτής, αφαιρώντας το λαογραφικό της αμπαλάζ και στέλνοντας μια πρόσκληση σαν κι αυτή: «ΑΚΟΥΣΑΤΕ... Αγγλοι, Γάλλοι, Πορτογάλοι, Μπόερς και Αμερικανοί... /ΑΚΟΥΣΑΤΕ... αγάδες, πασσάδες, δερβισάδες, σε Δύση και σ' Ανατολή: και εφέ­τος θα γιορτάσουμε τα Κούλουμα της οδού Γουέμπστερ την Καθαρή Δευτέρα, από τις δώδεκα το μεσημέρι και έπειτα με βιολιά και λαγούτα, με ελιές, ταραμά και χαλβά του μπακάλη και με ψωμίν, κρασίν πληθυντικόν και θυννομαγειρίαν και παλαμηδοκόμματα και τσίρους και σκουμπριά και ό,τι άλ­λο βρεθεί στο ερμάριν μας. Η πρόσκληση προσω­πική συν (ζωή να 'χουν) παιδιά. Εγγόνια του χρό­νου. Πληροφορίες, αιτήσεις, αρνήσεις: τηλ. 910.298. Χαρταετοί καιρού επιτρέποντος». Παραλήπτες της όλοι οι σπουδαίοι της εποχής -τότε που η ζωή ήταν ζωή και όχι style-, ο Μίκης Θεοδωράκης, ο Γιάννης Τσαρούχης, ο Μάνος Κα­τράκης, η Ραλλού Μάνου, η Αννα Σικελιανού, η Αλί­κη Βουγιουκλάκη, ο Ροζέ και η Τατιάνα Μιλιέξ, ο Μποστ, ο Νίκος Κούνδουρος, ο Φρέντυ Γερμανός, ο Κυρ, η Ελσα Βεργή, ο Αγγελος Δεληβοριάς, ο Λευ­τέρης Παπαδόπουλος, η Αννα Κυριακού, η Τζένη Καρέζη και ο Κώστας Καζάκος, η Nόνικα Γαληνέα και ο Αλέκος Αλεξανδράκης, ο Γρηγόρης Μπιθι-κώτσης, ο Πωλ Νορ, η Κατερίνα Ανδρεάδη, ο Μά­ριος Πλωρίτης, η Αλέκα Κατσέλη, η Τάσσω Καββα­δία, ο Παύλος Βαρδινογιάννης, ο Μάνθος Αθηναί­ος, ο Ανάστασης Πεπονής, η Βάσω Μανωλίδου, ο ζενοφών Ζολώτας, ο Λέοντας Καραπαναγιώτης, η Ιωάννα Τσάτσου, ο Πάγκος Πεσμαζόγλου και πολ­λοί άλλοι...

Φέτος, για δεύτερη χρονιά, η Γιορτή στο επί της οδού Γουέμπστερ 5Α αναβιώνει. Οι χαρταετοί θα ενώσουν και πάλι τους εν τοις ορανοίς με όλους όσοι πατάμε ακόμη στη Γη. Η πρόσκληση ισχύει για όλους μας. Χωρίς εξαιρέσεις... Καλή Σαρακοστή και καλές απο-ΓΗ-ώσεις των χαρταετών σας!

(Η στήλη προτείνει, από φέτος, να νηστέψουμε την Τηλεόραση. Πράξη εξίσου ουσιαστική με τη νηστεία της τροφής. Εφημερίδες, περιοδικά, ραδιόφωνο και βιβλία, προσφέρονται για πλήρη αποτοξίνωση).

Minimalia

• Ο Οliviero Τoscani ήταν εδώ την περασμένη Τρίτη. Οσοι τον συνάντησαν μπορούν να αισθάνονται πραγματικά τυχεροί. Για άλλη μια φορά, από αυτή τη στήλη, θερμά συγχαρητήρια στους υπεύθυνους της 17ης Διεθνή Φωτογραφική Συγκυρίας –όχι μόνο για τον Toscani αλλά για το σύνολο της διοργάνωσης. Η έκθεση με τους «Μελλοθάνατους» κλείνει σήμερα.
• Η ζωή της Diane Arbus (1923-1971) γίνεται ταινία. Η φωτογράφος της «άλλης» Αμερικής –φωτογράφιζε «ιδιαίτερους» ανθρώπους, νάνους, πόρνες, τραβεστί, πρεζάκια, παιδιά με δυσμορφίες, σακατεμένους από τη μοίρα ή τις καταχρήσεις, ψυχοπαθείς-, που αυτοκτόνησε κόβοντας τις φλέβες της υπό την επήρεια βαρβιτουρικών, θα «ζωντανέψει» στο «Fur» που σκηνοθετεί ο Steven Shainberg. Θα την υποδυθεί η –από το καλό στο καλύτερο- Nicole Kidman.
• 7ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης - Εικόνες του 21ου Αιώνα (1-10 Απριλίου) με θέμα Mετανάστευση και πρόσφυγες. Την ίδια στιγμή που κάποιοι πετούν χαρτάκια υπέρ της «Μη-Ανοχής». Η πόλη (και η πάλη) των αντιφάσεων…
• Τέσσερις καλοί συνάδελφοι, δημοσιογράφοι απέκτησαν τα δικά τους blogs: ο Μιχάλης Μητσός (diastaseis.blogspot.com), ο Δημήτρης Γαλάνης (dgalanis.blogspot.com), ο Τάκης Καμπύλης (enstaseis.blogspot.com) και ο Μανώλης Ανδριωτάκης (www.andriotakis.gr/blog).
• Soul απογειώσεις με το “Get Lifted” του John Legend. «There's so much I wanna show ya / I'll take u high...» («είναι τόσα πολλά αυτά που θέλω να σου δείξω / θα σε πάω ψηλά…»).
• Όπως ψηλά, πολύ ψηλά «πέταξε» η Gladys Marin την περασμένη Τετάρτη στα 63 της. Η Marin ήταν η γυναίκα-σύμβολο του αντιδικτατορικού αγώνα στη Χιλή. Bella ciao!